Wat is zwart geld?


Om die vraag te beantwoorden, moeten we direct naar de kern gaan. Er wordt vermeld (Juul, 2017) dat zwart geld, geld is waarvan de Belastingdienst geen weet van heeft dat u het in uw bezit hebt. Nu we de kern hebben gehad, kunnen we hier uitgebreid op in gaan. Er zitten weliswaar verschillen in de term ‘zwart geld’. Hierbij kunnen we denken aan geld dat niet wordt opgegeven bij de jaarlijkse aangifte. Dit is een lichte vorm van zwart geld, omdat het wel legaal geld is, maar niet wordt opgegeven om de lasten van de vermogensrendementsheffing [1] te verminderen. Bij de zwaardere vormen van zwart geld hebben we het over crimineel geld. Dit geld is op een illegale manier verkregen, omdat het uit inkomsten komt waar de fiscus, Belastingdienst, niets over weet. Ook niet-criminelen beschikken soms over dit geld, hierop komen we terug in deelvraag 3 onder het kopje ‘De mensen die witwassen’.

Dit hoofdstuk is opgesplitst in meerdere deelonderwerpen:

  •   Het ontstaan van zwart geld;
  •   Afkomst van zwart geld;
  •   Geschiedenis van zwart geld;
  •   Zwarte Markt;
  •   Omvang zwart geld;
  •   Wat te doen met zwart geld;
  •   Inkeerregeling

Het ontstaan van zwart geld

We gaan nu verder in op de zwaardere vorm van zwart geld. Om zwart geld in handen te krijgen, moet je meestal eerst een illegale weg inslaan. Bij het ingaan van deze illegale weg wordt het geld verkregen op een illegale manier. Hierbij zul je moeten denken aan inbraak, overval, oplichting, etc. Dit zijn de manieren die non-professionals gebruiken in het verkrijgen van zwart geld. Het gaat hierbij ook vaak om kleine hoeveelheden zwart geld. De echte professionals gebruiken veel grotere, omslachtige wegen om het te verkrijgen, je kan bijv. denken aan drugshandel.

Afkomst van zwart geld

Zwart geld komt in alle landen voor, niet enkel in Nederland. Het verschilt per land hoe hoog de last er van is. Het zwart geld kan vanuit verschillende kanten komen. Een deel van het zwarte geld wat je in handen kan krijgen, als je zelf ook in het zwart-geld circuit zit, komt uit het zwart-geld circuit. Het grootste deel van het zwart geld komt echter uit criminele activiteiten, neem bijvoorbeeld drugshandel, mensenhandel en diefstal. Ook zijn er bedrijfsactiviteiten die bij de wet verboden zijn. Denk aan sociale fraude en fiscale fraude. Met sociale fraude wordt geduid op het feit dat mensen die zwart werken belastingen ontduiken en het ontvangen van uitkeringen zonder daar recht op te hebben. Wat fiscale fraude betreft, gaat het om het feit dat inkomen uit arbeid of vermogen van zowel ondernemers als individuen niet wordt aangegeven bij de belastingaangifte om zo de belastingen te ontduiken. Ook kan zwart geld eenvoudigweg afkomstig zijn uit ‘beunhaas klusjes’ die een persoon verricht voor een kennis.

Geschiedenis van zwart geld

Niet alleen in Nederland maar over de gehele wereld is er sprake van zwart geld. Wij zoomen hierbij enkel in op Nederland. Zwart geld is pas mogelijk sinds er munteenheden uitgevonden waren. Dit gebeurde al in het begin van de middeleeuwen zodat men hun producten, voornamelijk landbouwgewassen, tegen een vaste ‘prijs’ ging verkopen in plaats van bijv. 5 kilo aardappelen ruilen tegen 50 eieren. Nu moet je niet vergeten dat er in het begin nog geen belastingen werden geheven dus ook geen zwart geld kon bestaan. Zwart geld begon echt te leven vanaf het moment dat er belasting werd geheven. Degene die de belastingen hieven waren voornamelijk kerken en de gemeenten van toen. In de loop der eeuwen is hier niet veel in veranderd. Sinds de tweede helft van de 20e eeuw is het voor de autoriteiten, zoals de Belastingdienst, makkelijker te achterhalen wie wel en wie geen belasting heeft betaald, wat vroeger meestal een groot raadsel bleef. Je kent de term vast wel; de zwartspaarders die hun geld op Zwitserse bankrekeningen zetten om de belasting hier in Nederland te ontduiken. Jammer voor hen is dat deze acties veel beter traceerbaar zijn geworden door de steeds betere technologie. Tot op heden is er nog altijd zwart geld in omloop.

Zwarte Markt

Natuurlijk heeft ook zwart geld net als ‘legaal’ geld een bijbehorende markt, namelijk de Zwarte Markt. Binnen deze markt vinden een heleboel transacties plaats. Hierbij kunt u denken aan het op- en verkopen van producten tot aan grote bedragen van geld dat bij personen terechtkomen die het vervolgens bijv. kunnen gaan witwassen, daarover later meer.

Er wordt gezegd (Consultancy, 2013) dat er een Zwarte Markt bestaat die is onderverdeeld in 2 activiteiten:

·       Niet-aangegeven arbeid (2/3)

·       Incomplete aangifte aan autoriteiten (1/3)

Een andere benaming is de schaduweconomie. Er wordt gezegd (Schinkel, 2017) dat de schaduweconomie een economie is die bestaat uit economische activiteiten in een land en zich onttrekt aan de waarneming van overheidsautoriteiten, eigenlijk wil zij ook helemaal niet gemeten worden. Hiermee wordt aangeduid dat het zo goed als onmogelijk is om de omvang van de Zwarte Markt te bepalen. Overigens bleek uit het rapport van A.T. Kearney en creditcardmaatschappij Visa (Consultancy, 2013) dat Nederland na Zwitserland en Oostenrijk de kleinste schaduweconomie heeft van Europa, het gaat hier om het rapport ‘The Shadow Economy in Europe 2013’. Er wordt hierbij geduid op 9% van het landelijk BBP (houd wel in gedachten dat dit niet precies is). Uit de gegevens blijkt dat juist bij die landen waar elke inwoner veel betalingen moet plegen voor elektrische kosten de schaduweconomie kleiner is dan waar elke inwoner gemiddeld minder betalingen voor elektrische kosten heeft. Overigens zijn er natuurlijk ook andere factoren die hier invloed op hebben, zoals de volwassenheid van de Belastingdienst in het desbetreffende land.

Omvang van zwart geld

U zult zich wellicht afvragen hoeveel zwart geld er in omloop zou zijn. Uit een artikel (NRC, 2006) is gebleken dat er in Nederland minstens 18,5 miljard euro in omloop zou zijn. Hiervan is een groot gedeelte afkomstig van criminele activiteiten in het buitenland, voornamelijk de VS. Dit staat gelijk aan om en nabij 3,7% van het bruto binnenlands product (BBP), dit is hoog in vergelijking met andere landen. Hieruit blijkt dat Nederland een paradijs is om zwart geld wit te wassen. Dit kun je ook herleiden uit het feit dat een groot gedeelte van zwart geld dat Nederland is binnengekomen ook weer weg gaat naar het buitenland.

Wat te doen met zwart geld

Zwart geld is zoals eerder vermeld niet aangegeven geld bij de Belastingdienst. Er zijn echter een groot aantal opties waar je het zwart geld voor kunt gebruiken, denk aan uiteten, naar de bioscoop gaan, autobeurt betalen, tv’s kopen, etc. Dit zijn uitgaves die contact betaald kunnen worden. Als je het hebt over grotere bedragen zoals het aanschaffen van een auto wordt het een stuk gecompliceerder. Er zijn bijna geen banken die zomaar grote bedragen als een paar honderdduizend euro accepteren. Hierdoor kan je het geld niet in het legale geld circuit gebruiken. Je ziet in de praktijk dan ook vaak dat het zwart geld in het zwart-geld circuit blijft rondcirkelen. Hierbij moet je dus denken aan zaken die ‘handje contantje’ betaald worden. Het schijnt (Smiezen, 2009) dat er ook een andere oplossing is om zwart geld terug in de legale markt te brengen door het geld storten op Zwitserse en Luxemburgse bankrekeningen. Deze dragen het bankgeheim en moeten door de wetten in deze landen hun mond houden tevens mag er ook geen onderzoek ingesteld worden op de persoon achter de rekening. Hierdoor ben je niet traceerbaar. Als je het zwart geld toch weer in het legale circuit wilt kunnen gebruiken, omdat het misschien om zoveel geld gaat dat je niet kan opmaken, kan je dit doen door elke dag bijv. naar de kroeg te gaan. Er zijn in dit geval meerdere manieren om je zwart geld in het legale circuit te krijgen. We bespreken in dit geval de inkeerregeling.

Inkeerregeling

Dit is een term uit de financiële wereld. Hiermee wordt bedoeld dat je alsnog de juiste en volledige informatie opgeeft aan de Belastingdienst zodat je je geld weer in het legale circuit kan gebruiken. Stel je hebt eerst €100.000,- opgegeven aan de Belastingdienst zodat je minder belasting hoeft te betalen over je vermogen. Later kom je erachter dat je nog eens €50.000,- nodig hebt voor een aankoop van een auto. Je hebt dat geld zwart dit wil je op je rekening hebben, vervolgens neem je contact op met de Belastingdienst en heb je de juiste en volledige informatie opgegeven. Er wordt (Belastingdienst, 2018) het volgende vermeld:

U krijgt dan misschien een boete. Maar die is vaak lager omdat u vrijwillig zelf alsnog iets aangeeft. Wel moet u de belasting alsnog betalen, en betaalt u vaak rente over belasting die u te laat betaalt. Maar daarna kunt u uw bezit zonder gedoe gebruiken en uitgeven.

Uit een nieuwsbericht (Rijksoverheid, 2017) blijkt dat de inkeerregeling per 1 januari 2018 was afgeschaft. Deze methode was dus een goed alternatief, misschien te zachtaardig voor de Belastingdienst en de wet, maar daar is verandering in gebracht door het af te schaffen.

Om een beter beeld hierbij te krijgen kunt u denken aan de zogenoemde zwartspaarders. Er wordt (Vries & Helwegen, 2016) geconcludeerd dat er opeens veel zwartspaarders zijn die op het laatst mogelijke moment nog wilden overgaan op de zogeheten inkeer. Een andere, veel meer gebruikte, manier is om het zwart geld wit te wassen zodat u het weer ‘normaal’ kunt gebruiken.


[1] Vermogensrendementsheffing: belasting dat betaald moet worden over uw vermogen.


Onderzoek naar het zwart geld dat witgewassen wordt